Portal Gminy Z這ta - gminazlota.pl

Pi徠ek, 14 grudnia 2018, Do ko鎍a roku 17 dni Imieniny: Alfreda, Izydora, Zoriny

Ogloszenia

Polecana impreza

妃ieci segregowane 21.12.2018r.

Data: 2018-12-21, godz:

Zawiadamiamy mieszka鎍闚, miejscowo軼i: Chroberz, Wojs豉wice, Nieprowice, Rudawa, 鄉ieci segregowane wed逝g harmonogramu z dnia 24.12.2018r zostan zabrane w dniu 21.12.2018r.(Pi徠ek). Za zaistnia貫 uci捫liwo軼i przepraszamy.

妃ieci segregowane 28.12.2018r.

Data: 2018-12-28, godz:

Zawiadamiamy mieszka鎍闚, miejscowo軼i: Stawiszyce, Miern闚, Probo這wice, Kostrzeszyn, Pe販zyska, 鄉ieci segregowane wed逝g harmonogramu z dnia 31.12.2018r zostan zabrane w dniu 28.12.2018r.(Pi徠ek). Za zaistnia貫 uci捫liwo軼i przepraszamy.

Wyślij SMS

Tajemnice „wzg鏎za zmar造ch”

Z powodu, a raczej dzi瘯i zagonowi ziemniak闚, tegoroczne prace wykopaliskowe w Pe販zyskach na Ponidziu, od 2000 roku prowadzone przez Ekspedycj Celtyck Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, przynios造 niezwyk貫 -zreszt nie pierwsze w tym miejscu - znalezisko. Odkryto szkieletowy poch闚ek kobiety, kt鏎y w dokumentacji figuruje jako obiekt numer 5. Jego datowanie i kulturowa atrybucja sta造 si przyczyn pewnego zamieszania. Ale po kolei...

fot1.jpgW rejonie, w kt鏎ym porz康ek rzeczy nakazywa umiejscowi w tym roku wykopy, w sierpniu ros造 ziemniaki. Ale aby nie zniszczy uprawy (nale瘸豉 do Stanis豉wa Lumera, jednego z w豉軼icieli p鏊 na „wzg鏎zu zmar造ch” ci篹ar prac wykopaliskowych przeniesiono na s御iednie pole pasternaku. Poniewa by這 ono do嗆 znacznie oddalone od centrum stanowiska, wypada這 mie tylko nadziej, 瞠 jeszcze pozostawa b璠ziemy w jego zasi璕u. A w og鏊e bada archeologicznych w tym roku mog這 nie by. Z powodu pieni璠zy czyli ich braku. Z pomoc pospieszy造 firmy z regionu: Lafarge Gips, kt鏎y jest podpor wykopalisk, Polskie Sk豉dy Budowlane i Kopalnia Gipsu w Leszczach. T drog serdecznie im dzi瘯uj.

Archeolog闚 "ziemia obiecana"...

Ponidzie pod wzgl璠em archeologicznym to jeden z najbardziej interesuj帷ych region闚 w kraju. Tu 郵ady dawnych lud闚 i kultur s wyj徠kowo liczne i bogate. Urodzajne gleby, Nida pe軟i帷a rol wa積ego szlaku komunikacyjnego, tworzy造 klimat wyj徠kowo sprzyjaj帷y osadnictwu. 砰zne czarnoziemy przez tysi帷lecia przyci庵a造 tu r騜ne grupy ludzkie. Odkrycia archeologiczne na tym terenie nale膨 do najcenniejszych w Polsce, a niekt鏎e maj wyj徠kowy charakter.

Jedn z archeologicznych pere regionu jest staro篡tny kompleks osadniczy w Pe販zyskach. Koncentracja materialnych 郵ad闚 egzystencji cz這wieka z r騜nych okres闚 od epoki kamienia, a po 鈔edniowiecze jest tu zdumiewaj帷a. Jak w soczewce skupia si w nich wiedza o zmianach, jakie zasz造  w rozwoju ludzko軼i w ci庵u ostatnich siedmiu tysi璚y lat.

Pierwsze niezwyk貫 odkrycie na terenie tej niewielkiej miejscowo軼i pochodzi z 1844 r. Na g鏎ze Olbrych woda wyp逝ka豉 naczynie z monetami; wed逝g Joachima Lelewela mog這 ich by nawet 20 tysi璚y. By to jeden z najwi瘯szych na ziemiach polskich skarb monet z okresu rozbicia dzielnicowego. Sprzed 70 lat pochodzi kolejne nie tuzinkowe znalezisko. W sadzie dworskim p. Libiszowskiego robotnicy kopi帷y do趾i pod drzewka owocowe natrafili na naczynia br您owe importowane z terenu cesarstwa rzymskiego w I w. po Chrystusie. Mia造 im towarzyszy 瞠lazne elementy uzbrojenia: dwa groty w堯czni i umbo - okucie centralnej cz窷ci tarczy. Pr鏏 wyja郾ienia charakteru tego znaleziska podj瘭i archeolodzy z ekspedycji wi郵ickiej w 1958 r., jednak na terenie dawnego sadu dworskiego nie znaleziono nic, co mog這by si z nim wi您a. Ale na wsch鏚 od sadu natrafiono na pozosta這軼i bogatej osady pradziejowej zamieszkiwanej przez r騜ne spo貫czno軼i od I po這wy II tysi帷lecia przed Chr. przez ponad 2 tys. lat.

fot2.jpg 

Najbardziej fascynuj帷e znaleziska bada prowadzonych do 1972 r. zwi您ane by造 z Celtami - niezwyk造m ludem, kt鏎ego potomkowie 篡j do dzi w Irlandii, Szkocji i Bretonii. Odkrywanie 鈍iata Celt闚 to pasjonuj帷e zaj璚ie, jego cz窷ci jest historia podboj闚 si璕aj帷ych okolic dzisiejszej Ankary, fascynuj帷a jest sztuka - alternatywna wobec tw鏎czo軼i Grek闚 i Rzymian, wierzenia, zwyczaje i 篡cie codzienne.

圭ie磬a wiod帷a 郵adami Celt闚 doprowadzi豉 mnie w 2000 r. do Pe販zysk. Dzi瘯i wskaz闚kom wspomnianego p. Lumera, na szczycie wzniesienia g鏎uj帷ego nieco ponad 20 m nad terenem osady, uda這 si zlokalizowa miejsce spoczynku ca造ch pokole pradawnych mieszka鎍闚 Pe販zysk. Chocia nie by這 w鈔鏚 nich poch闚k闚 ludno軼i celtyckiej, to lista znalezisk z cmentarzyska z nawi您k ten brak rekompensuje. Takie nagromadzenie grob闚 z r騜nych epok w jednym miejscu nie ma precedensu w polskiej archeologii. Najstarsze z nich licz oko這 5,5 tys., najm這dsze - 1800 lat. Trudno w kilku zdaniach wymieni cho熲y te znaleziska, kt鏎e s wyj徠kowe lub jedyne w swoim rodzaju. To zagadko- we miejsce, w kt鏎ym z nieznanego powodu na przestrzeni kilku tysi璚y lat swoich zmar造ch sk豉dali przedstawiciele r騜nych grup ludno軼i, kt鏎e nic o sobie nie wiedzia造, od 2001 r. sta這 si g堯wn aren bada archeologicznych.

fot3.jpg 

Gdy Rzymem w豉da Juliusz Cezar...

Jednym z najciekawszych epizod闚 w dziejach osadnictwa na terenie Pe販zysk jest ostatnie kilkadziesi徠 lat przed narodzeniem Chrystusa - burzliwe czasy upadku pot璕i Celt闚 i narodzin hegemonii Rzymu oraz dominacji German闚 w barbarzy雟kiej cz窷ci Europy. Gdy Juliusz Cezar podbija Gali, celtyckie plemi Boj闚 podj窸o pr鏏 budowy pot篹nego pa雟twa nad 鈔odkowym Dunajem. Na drodze tym planom stan窸o rosn帷e w si喚 kr鏊estwo Dak闚 zjednoczonych przez zdolnego kr鏊a Burebist. Kl瘰ka w wojnie z Dakami w latach 41-40 przed Chr. ostatecznie zako鎍zy豉 okres dominacji Celt闚 na terenach 鈔odkowej Europy. Wr鵵my jednak do Ma這polski, do pocz徠k闚 I w. przed Chr.

W tym czasie kultura materialna Celt闚, kt鏎zy zamieszkiwali ten obszar przez ponad 150 lat, przestaje by uchwytna w materiale archeologicznym. Czy brak znalezisk oznacza exodus ludno軼i? By mo瞠 ma這polscy Celtowie wyruszyli wraz z Bojami podbija tereny naddunajskie, a je郵i tak, to czy wszyscy? Oko這 roku 60 przed Chr. na obszar Ma這polski przyby造 nowe grupy ludno軼i. Obok dominuj帷ych liczebnie wschodnich German闚 tworzyli je Celtowie pochodz帷y prawdopodobnie z teren闚 po逝dniowo-wschodniej S這wacji. Zapewne nie przez przypadek migracja ta zbieg豉 si w czasie z najazdem, kt鏎y spustoszy p馧nocne rejony S這wacji zasiedlone przez celtyckie plemi Kotyn闚. Charakterystyczne dla Kotyn闚 osiedla obronne zak豉dane na niedost瘼nych szczytach wzniesie (np. g鏎a zamkowa w Cieszynie) zosta造 spalone. Czy zniszczenia te mia造 zwi您ek z ekspansj plemion dackich pod wodz Burebisty? Czy dlatego przed po這w I w. przed Chr. w Ma這polsce pojawiaj si elementy kultury dackiej i celtyckiej, charakterystycznej dla rejonu s這wackiego Zemplina?

fot4.jpg 

Przybycie nowych grup ludno軼i wi您a這 si z powstaniem szeregu osad "na surowym korzeniu", takich jak w podkrakowskich Krzes豉wicach czy Mogile. Zapewne sta造 si one cz窷ci spo貫czno politycznego organizmu o wielokulturowym i wieloetnicznym charakterze. 奸ady produkcji z這tych monet i przepi瘯nej, ceramiki malowanej wskazuj na istotn rol celtyckich elit, kt鏎e - chocia nieliczne - najpewniej nadawa造 ton 篡ciu gospodarczemu i politycznemu tego organizmu. Znaleziska archeologiczne z Pe販zysk to bezcenne 廝鏚這 wiedzy o przemianach kulturowych, kt鏎ych echa przez 2 tysi帷e lat pozostawa造 w ukryciu. To jedyny, jak dot康 odkryty w Ma這polsce zesp馧 osadniczy z I w. przed Chr. sk豉daj帷y si z osady i cmentarzyska. Co ciekawe i godne podkre郵enia: cmentarzysk z tego czasu na tym terenie  prawie w og鏊e nie ma. Tymczasem, obrz康ek pogrzebowy i wszystko, co z nim zwi您ane jak np. spos鏏 wyposa瞠nia zmar造ch na drog w za鈍iaty, to najcenniejsze 廝鏚豉 do bada nad powi您aniami kulturowymi ludzi, kt鏎zy go stosowali. Trzeba bowiem pami皻a, 瞠 w dawnych czasach - inaczej ni obecnie - w rytuale pogrzebowym nie by這 miejsca na dowolno嗆; spos鏏 post瘼owania - ze zmar造m by 軼i郵e uwarunkowany przez tradycj i wierzenia pobratymc闚. Tym wi瘯sza warto嗆 znalezisk z pe販zyskiego "wzg鏎za zmar造ch", kt鏎e ju w m這dszej epoce kamienia i epoce br您u pe軟i豉 rol nekropolii. Ludno嗆 przyby豉 do Ma這polski oko這 roku 60 przed Chr. za這篡豉 swoje osiedle r闚nie w Pe販zyskach - dok豉dnie w miejscu starszej osady celtyckiej. W tym r闚nie czasie powsta這 wspomniane cmentarzysko. Jego centraln cz窷 zajmowa造 dominuj帷e liczebnie poch闚ki cia這palne, jamowe. Cia這 zmar貫go palono na stosie wraz z darami na podr騜 w za鈍iaty g堯wnie naczyniami glinianymi i metalowymi przedmiotami codziennego u篡tku - a

nast瘼nie sk豉dano bez 瘸dnego pojemnika do niewielkiej jamy w ziemi. Na obrze瘸ch strefy zaj皻ej przez groby jamowe niespodziewanie znalaz造 si inne typy poch闚k闚.

Kim byli obcy?

Dosy niezwyk陰 form poch闚ku odkryt w Pe販zyskach by obiekt w formie w御kiego rowka na planie czworoboku o wymiarach oko這 5 na 5 m. W ziemi wype軟iaj帷ej rowek znajdowa造 si nieliczne, przepalone ko軼i ludzkie, przepalone skorupy naczy glinianych, a tak瞠 fragment miecza jednosiecznego i 瞠lazna zapinka. Wyposa瞠nie to pozwala datowa obiekt na ostatnie p馧wiecze przed narodzeniem Chrystusa. Tego rodzaju poch闚ki znane s z innych stanowisk w regionie, ale kolejne znalezisko by這 ca趾owitym zaskoczeniem.

Podczas bada na cmentarzysku w 2002 r. ods這ni皻y zosta poch闚ek szkieletowy, kt鏎ego wyposa瞠nie stanowi造 dwa naczynia gliniane (misa i kubek), charakterystyczne dla kultury przeworskiej z drugiej po這wy I w. przed Chr. By這 to w闚czas jedyne tak datowane znalezisko tego rodzaju w Ma這polsce i jedno z nielicznych w kraju (m.in. Dolny 奸御k i Kujawy). Ich obecno嗆 wi您ana jest - zapewne nies逝sznie - z wp造wami celtyckimi. Z regu造 s to pojedyncze groby na obrze瘸ch cmentarzysk cia這palnych (jak w przypadku Pe販zysk) lub groby tworz帷e odr瑿ne, niewielkie cmentarzyska. Mo積a domniemywa, 瞠 kryj one szcz徠ki ludno軼i obcej obyczajowo, a zapewne tak瞠 etnicznie wzgl璠em reszty populacji kultury przeworskiej zdominowanej przez 篡wio wschodniogerma雟ki.

Poch闚ek odkryty w Pe販zyskach w 2002 r. kry szcz徠ki kobiety zmar貫j w wieku  30,35 lat kt鏎a pod wzgl璠em antropologicznym reprezentowa豉 typ obcy w naszej strefie klimatycznej, zwi您any z obszarem 鈔鏚ziemnomorskim, raczej z jego po逝dniowymi wybrze瘸mi. W jakich okoliczno軼iach ponad 2 tysi帷e lat temu dotar豉 tu kobieta z dalekiego po逝dnia? Czy to wyj徠ek czy te 郵ad migracji ca貫j grupy z tego kierunku? W 2005 r. podczas bada obejmuj帷ych po逝dniowy skraj cmentarzyska nieoczekiwanie odkryty zosta drugi gr鏏 szkieletowy o podobnej chronologii. Tu wyposa瞠nie zmar貫j by這 du穎 bogatsze: opr鏂z dw鏂h naczy (ponownie misy i kubka): bransoleta br您owa, zapinka 瞠lazna oraz nie zwyk豉 ozdoba szyi sk豉daj帷a si z wielu ma造ch blaszek br您owych pochodz帷a z teren闚 Gotlandii lub 鈔odkowych Niemiec.

Wnioski p造n帷e z analizy znalezisk by造 niezwykle interesuj帷e. W ci庵u ostatnich kilkudziesi璚iu lat przed Chr. osad w Pe販zyskach zamieszkiwali ludzie, kt鏎ych tradycje bardzo si r騜ni造, ale pomimo r騜nic sk豉dali swoich zmar造ch po s御iedzku. W tym samym czasie stosowano r騜ne rodzaje obrz康ku pogrzebowego i r騜ne formy grob闚. Najprostszym wyja郾ieniem tej sytuacji jest wieloetniczny i wielokulturowy charakter spo貫czno軼i zamieszkuj帷ej teren dzisiejszych Pe販zysk. Potwierdzeniem tej hipotezy s przedmioty znajdowane na cmentarzysku, kt鏎e zosta造 przyniesione z odleg造ch obszar闚.

Nieznajoma z pola pasternaku

Tegoroczne prace wykopaliskowe prowadzone na polu pasternaku, z dala od centrum stanowiska - nie zapowiada造 niespodzianek. Ale oto dwana軼ie dni po rozpocz璚iu bada, na 鈔odku p馧arowego wykopu oznaczonego numerem dwa, pod warstw wsp馧czesnej orki ukaza si zarys prostok徠nej jamy o wymiarach 150 na 90 cm z d逝窺z osi na linii p馧noc - po逝dnie. Na dnie dosy p造tkiej jamy ods這ni皻o 鈍ietnie zachowany szkielet ludzki - prawdopodobnie szcz徠ki kobiety - u這穎ny na lewym boku z podkurczonymi nogami, g這w zwr鏂ony na po逝dnie. Wyposa瞠nie poch闚ku stanowi造 dwa naczynia gliniane: misa i kubek. Stosunkowo du篡 dystans dziel帷y gr鏏 od centrum cmentarzyska i spos鏏 u這瞠nia zmar貫j sugerowa造, 瞠 mamy do czynienia z czym nowym - poch闚kiem przedstawiciela kultury archeologicznej, kt鏎ej na wzg鏎zu dot康 jeszcze nie zanotowano.

Formy naczy obok czaszki wskazywa造 na wczesnoneolityczn ludno嗆 kultury lubelsko-wo造雟kiej. Osiedle tej ludno軼i odkryte zosta這 w trakcie bada prowadzonych kilka lat temu na g鏎ze Zawinnicy. Wydawa這 si, 瞠 odkryty zosta najstarszy - jak dot康 - poch闚ek w Pe販zyskach, kt鏎y mo瞠 liczy nawet 6,5 tys. lat. Entuzjazm towarzysz帷y znalezisku oraz pewne zamieszanie spowodowane zainteresowaniem medi闚 odsun窸o na bok ch這dne kalkulacje dotycz帷e innej jego interpretacji. Pierwsze w徠pliwo軼i pojawi造 si po wydobyciu i odczyszczeniu naczy stanowi帷ych jego wyposa瞠nie: s nie typowe, ale raczej nie mo積a ich 陰czy z m這dsz epok kamienia, a wi璚...

Wst瘼ne wyniki analizy poch闚ku odkrytego w sierpniu w Pe販zyskach sugeruj przynale積o嗆 zmar貫j do tajemniczej grupy ludno軼i, kt鏎a zamieszkiwa豉 tamtejsz osad przez kilkadziesi徠 lat poprzedzaj帷ych narodzenie Chrystusa. Wskazuje na to szereg czynnik闚: u這瞠nie zw這k, prawdopodobnie skr瘼owanych na wysoko軼i klatki piersiowej (stwierdzone w przypadku podobnego poch闚ku odkrytego w 2002 r.), dob鏎 zestawu naczy (misa i kubek) oraz ich umiejscowienie obok czaszki, wreszcie kszta速, wymiary i orientacja jamy grobowej, kt鏎e s niemal kopi analogicznego znaleziska z 2005 r. To, co jeszcze niedawno wy- dawa這 si niemo磧iwe, zdaje si stawa faktem: na terenie Ma這po連ki Zachodniej odkryty zosta trzeci poch闚ek szkieletowy z m這dszego okresu przedrzymskiego, w dodatku wszystkie po- chodz z Pe販zysk. To do嗆 wyra幡y sygna, 瞠 nie chodzi tu o pojedynczy przypadek jednostkowej migracji, lecz grup ludzi, kt鏎ych zwyczaje znacznie r騜ni造 si od tego, co kultywowa豉 wi瘯sza cz窷 spo貫czno軼i zamieszkuj帷ej osad. Manifestacj tej odr瑿no軼i jest zar闚no odmienny spos鏏 chowania zmar造ch jak i lokalizacja grob闚 na skraju cmentarzyska - m闚i帷 obrazowo: "poza murem cmentarza”. Ile jeszcze takich grob闚 rozsianych jest na wzg鏎zu? Czy to przypadek, 瞠 wszystkie kryj szcz徠ki kobiet? Czy pod wzgl璠em antropologicznym reprezentuj ten sam typ rodem z po逝dniowej Europy? Je瞠li uda si zebra odpowiednie 鈔odki finansowe, odpowiedzi na wiele pyta mog przynie嗆 badania DNA oraz rekonstrukcja twarzy zmar貫j, na co z pewno軼i pozwoli 鈍ietnie zachowana czaszka. Nadzieja na kolejne, niezwyk貫 odkrycia w Pe販zyskach wydaje si uzasadniona. Trzeba wierzy, 瞠 znajd si w鈔鏚 nich takie, kt鏎e przybli膨 nas do rozwik豉nia fenomenu konglomeratu kulturowego - swoistego prototypu Unii Europejskiej, kt鏎y istnia w Ma這polsce Zachodniej w przybli瞠niu pomi璠zy rokiem 60 przed Chr. a pocz徠kiem naszej ery.

/Marcin Rudnicki, 安i皻okrzyski Miesi璚znik Kulturalny TERAZ/

Marcin Rudnicki (38), pracownik Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego w Zak豉dzie Kontakt闚 安iata 字鏚ziemnomorskiego z Barbaricum. Specjalista w zakresie archeologii i numizmatyki Celt闚, tw鏎ca i szef projektu pn. Ekspedycja Celtycka Instytutu Archeologii UW, od 2000 r. organizator i kierownik bada archeologicznych w Pe販zyskach, autor publikacji i opracowa naukowych na ich temat, tw鏎ca i opiekun naukowy ekspozycji archeologicznej w Muzeum - pa豉cu Wielopolskich w Chrobrzu. www.ekspedycjaceltycka.uw.edu.pl

Copyright © 2007-2018 Portal Gminy Z這ta.
Wszelkie prawa zastrze穎ne.
Kopiowanie i wykorzystywanie zdj耩 oraz innych materia堯w zawartych w portalu bez wiedzy Redakcji zabronione.

Os鏏 on-line: 1